© 2023 by Modern Mindful Therapy. Proudly created with Wix.com

Επικοινωνία

Κηφισίας 27Α

Αμπελόκηποι 11523

Αθήνα

Τηλ. 6973397076

Fax 2107259229

e-mail: athankarag@yahoo.com

http://www.karagiannisathanasios.gr/

Κέντρο Κλινικής Ογκολογίας
και Διατροφικής Υποστήριξης Ασθενών με Καρκίνο
Η κετογονική διατροφή ως βοηθητική θεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου :
με ποιο τρόπο μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη του καρκίνου 

    Πολλές διατροφικές προσεγγίσεις και διατροφικά συμπληρώματα έχουν αξιολογηθεί ως πιθανοί παράγοντες που θα μπορούσαν να συμμετέχουν στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα ελάχιστες μελέτες είχαν διερευνήσει συγκεκριμένες διατροφικές μεθόδους ως βοηθητικές θεραπείες.

     Μια από τις σημαντικότερες μεταβολικές διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται στα καρκινικά κύτταρα είναι η αύξηση του ρυθμού και ο τρόπος με τον οποίο το καρκινικό κύτταρο μεταβολίζει τη γλυκόζη (φαινόμενο Warburg).

    Πολλοί ερευνητές πλέον, υποστηρίζουν την υπόθεση ότι τα καρκινικά κύτταρα εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τον αυξημένο μεταβολισμό της γλυκόζης για την παραγωγή ενέργειας και την επιβίωση τους.

Παρά το γεγονός ότι η αρχική σκέψη ήταν ότι η αυξημένη πρόσληψη γλυκόζης από τα καρκινικά κύτταρα γίνεται με σκοπό να στηριχθεί ενεργειακά ο αυξημένος πολλαπλασιασμός των καρκινικών κυττάρων, πρόσφατες μελέτες υποδεικνύουν ότι ο αυξημένος γλυκολυτικός μεταβολισμός των κυττάρων αυτών αντιπροσωπεύει έναν τρόπο προσαρμογής του καρκινικού κυττάρου με σκοπό να αποφύγει το μεταβολικό οξειδωτικό στρες που προκαλείται από τον τροποποιημένο μεταβολισμό στα μιτοχόνδρια τους και να επιβιώσει.

 

Αυτή η απόκλιση από τον φυσιολογικό μεταβολισμό των κυττάρων έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον ερευνητών με σκοπό τη στόχευση του μεταβολισμού του καρκινικού κυττάρου ως μέσο εκλεκτικής ευαισθητοποίησης των κυττάρων αυτών στη φαρμακευτική θεραπεία και την ακτινοθεραπεία

    Από αυτή την άποψη, η διατροφική τροποποίηση, μέσω της κετογονικής διατροφής υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες που ενισχύουν τον οξειδωτικό μεταβολισμό του μιτοχονδρίου περιορίζοντας παράλληλα τη κατανάλωση γλυκόζης θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει μια ασφαλή, φθηνή, εύκολα εφαρμόσιμη και αποτελεσματική προσέγγιση με σκοπό την επιλεκτική ενίσχυση του μεταβολικού στρες στα καρκινικά κύτταρα σε σχέση με τα φυσιολογικά κύτταρα.

Τι είναι η κετογονική διατροφή

    Η κετογονική διατροφή χαρακτηρίζεται από υψηλή περιεκτικότητα λιπαρών, μέτρια έως χαμηλή περιεκτικότητα σε  πρωτεΐνη και πολύ χαμηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, γεγονός που αναγκάζει τα κύτταρα να παράγουν την αναγκαία για την επιβίωσή τους ενέργεια από τα λίπη αντί της γλυκόζης.

     Σε γενικές γραμμές, η σχέση λίπους /υδατανθράκων + πρωτεϊνών στη κετογονική διατροφή είναι 3: 1 ή 4: 1, δίνοντας στη διατροφή αυτή μια κατανομή ενέργειας περίπου 8% από πρωτεΐνη, 2% από υδατάνθρακες και 90% από το λίπος.

Με τη κετογονική διατροφή, ο μεταβολισμός του λίπους μέσω της οξείδωσης των λιπαρών οξέων πραγματοποιείται στο ήπαρ (συκώτι), παράγοντας τα κετονικά σώματα, όπως το ακετοοξικό οξύ, την ακετόνη και το β–υδροξυβουτυρικό οξύ προκαλώντας μια χαρακτηριστική μεταβολική κατάσταση, γνωστή ως διατροφική κέτωση.

https://www.scitechnol.com/peer-review/new-era-of-metabolism-from-glucose-to-ketone-body-with-beneficial-effects-JSqP.php?article_id=7833

   Οι κετόνες μεταφέρονται με το αίμα στους ιστούς όπου μετατρέπονται σε ακετυλο-συνένζυμο, ένα ενεργειακό υπόστρωμα το οποίο εισέρχεται (ως "καύσιμο") στον κύκλο Krebs (ο οποίος αντιπροσωπεύει το πρώτο βήμα για την παραγωγή ενέργειας). Με τον τρόπο αυτό η απαιτούμενη ενέργεια που χρειάζονται τα κύτταρα για να λειτουργήσουν προέρχεται από το μεταβολισμό των λιπαρών οξέων και όχι της γλυκόζης.

    Η σωστή εφαρμογή και η αποτελεσματικότητα της κετογονικής διατροφής παρακολουθούνται με τη μέτρηση των κετονικών σωμάτων στο αίμα ή στα ούρα.  Ο εξετάσεις αίματος δίνουν μια εικόνα της κατάστασης της συσσωρευμένης κετόνης, τη στιγμή που το δείγμα συλλέχτηκε. Η εξέταση των κετονών στα ούρα προσδιορίζει κυρίως τις πρόσφατες και όχι τις τρέχουσες κετόνες στο αίμα.

 

Η ανακάλυψη της κετογονικής διατροφής ως θεραπευτική προσέγγιση ασθενειών

     Από την εποχή του Ιπποκράτη, υπήρχαν ενδείξεις πως η παρατεταμένη περίοδος νηστείας αποτελούσε μια θεραπευτική προσέγγιση στην αντιμετώπιση των επιληπτικών κρίσεων. 

Στην ιατρική βιβλιογραφία εμφανίστηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα αναφορές σύμφωνα με τις οποίες ασθενείς με διάφορα νοσήματα επωφελήθηκαν από περιόδους νηστείας δύο ή τριών εβδομάδων.

Τη δεκαετία του 1920 “γεννήθηκε” στη  Mayo Clinic στο Rochester, Minnesota από τον Dr. Wilder η ιδέα της κετογονικής διατροφής η οποία μιμείται τις βιοχημικές μεταβολές της νηστείας και εφαρμόστηκε τότε με θεαματικά αποτέλεσμα σε παιδιά με μη ελεγχόμενες φαρμακευτικά, επιληπτικές κρίσεις.

    Αυτή η διατροφική θεραπευτική προσέγγιση χρησιμοποιήθηκε ευρέως τα χρόνια που ακολούθησαν  για τη θεραπεία ενηλίκων και παιδιών με επιληπτικές κρίσεις.

    Στη πορεία, καθώς ανακαλύπτονταν συνεχώς νέα φαρμακευτικά σκευάσματα η θεραπευτική της χρήση μειώθηκε και περιορίστηκε σε λίγα εξειδικευμένα κέντρα. Το 1994 όταν και δημιουργήθηκε το ίδρυμα  Charlie Foundation (το οποίο υποστήριξε τη χρήση της κετογονικής διατροφής στην αντιμετώπιση της επιληψίας και χρηματοδότησε μελέτες), το ενδιαφέρον για τα πιθανά οφέλη από το συγκεκριμένο τύπο διατροφής, αναζωπυρώθηκε, αρχικά στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη συνέχεια σε όλο τον κόσμο. Έτσι πολλά ερευνητικά κέντρα άρχισαν να μελετούν τη χρήση της και σε άλλα χρόνια νοσήματα όπως ο καρκίνος,  ο διαβήτης, η παχυσαρκία και το μεταβολικό σύνδρομο ή σε νευροεκφυλιστικά νοσήματα όπως η πολλαπλή σκλήρυνση, η νόσος Alzheimer, η νόσος του Parkinson και η ισχαιμική εγκεφαλοπάθεια.

   Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών τόσο σε θεωρητικό και εργαστηριακό όσο και σε κλινικό επίπεδο ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά και οδήγησαν σε μια νέα εποχή σε ότι αφορά τη χρήση διατροφικών θεραπευτικών προσεγγίσεων, οι οποίες παρουσιάζουν πλέον σημαντική ανάπτυξη και ολοένα αυξανόμενη εφαρμογή.  

    Πλέον, κάθε χρόνο δημοσιεύονται περισσότερα από 100 νέα άρθρα που αφορούν τη χρήση της διατροφής (κετογονικής και διαλειμματικής νηστείας κυρίως) στην αντιμετώπιση διαφόρων νοσημάτων είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με κάποια φαρμακευτική αγωγή, ενώ διεξάγονται και μεγάλα διεθνή συνέδρια αφιερωμένα στη χρήση διατροφικών θεραπειών, στα οποία συμμετέχουν δεκάδες ερευνητές και κλινικοί ιατροί καθώς παρουσιάζονται σε αυτά συνεχώς νέα δεδομένα.

Η κετογονική διατροφή στην αντιμετώπιση του καρκίνου

   Η σχέση της διατροφής με την ανάπτυξη και την εξάπλωση του καρκίνου και η χρήση της τόσο σε επίπεδο πρόληψης όσο και σε θεραπευτικό επίπεδο, είναι ακόμα ένα αμφιλεγόμενο θέμα στην ογκολογία και προκαλεί πολλές αντιπαραθέσεις. Από τη πλευρά των περισσότερων ογκολόγων είναι σπάνια η ενασχόλησή τους με τη διατροφή των ασθενών τους τόσο σε θεραπευτικό όσο και σε προληπτικό επίπεδο ενώ από την άλλη πλευρά όλο και περισσότεροι καρκινοπαθείς προσπαθούν να προσαρμόσουν τη διατροφή τους με σκοπό να καταπολεμήσουν τον καρκίνο, να μειώσουν τις παρενέργειες της θεραπείας τους και να βελτιώσουν τη ποιότητα της ζωής τους.

    Τα τελευταία χρόνια,  έχει δοθεί ιδιαίτερο βάρος στη θεραπευτική σχέση που φαίνεται να έχει η διατροφή με την αντιμετώπιση του καρκίνου.  Έτσι, όλο και περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία παρουσιάζονται στη διεθνή βιβλιογραφία, τα οποία υποστηρίζουν πως η συστηματική μείωση της πρόσληψης υδατανθράκων με τη καθημερινή διατροφή, μπορεί να καταστείλει ή τουλάχιστον να καθυστερήσει την εμφάνιση καρκίνου, να επιβραδύνει το ρυθμό πολλαπλασιασμού των καρκινικών κυττάρων και την εξάπλωση ενός ήδη υπάρχοντος καρκίνου αλλά και να αποτρέψει την επανεμφάνιση του μετά από μια επιτυχή αντιμετώπιση.

Οι βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζουν οι ερευνητές αυτή την υπόθεση είναι:

      1) Η μείωση των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα μειώνει τη δυνατότητα παραγωγής ενέργειας και δομικών συστατικών αναγκαίων για τον ταχύτατο πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. 

   2) Σε αντίθεση με τα φυσιολογικά κύτταρα, τα καρκινικά κύτταρα δεν είναι σε θέση να προσαρμοστούν ώστε να μεταβολίσουν αποτελεσματικά τα κετονικά σώματα λόγω μιτοχονδριακής δυσλειτουργίας και ενζυματικών ελλείψεων και έτσι οδηγούνται αναπόφευκτα στο θάνατο.

      3) Τα μειωμένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα οδηγούν σε ελάττωση των επιπέδων της ινσουλίνης η οποία με τη σειρά της οδηγεί σε μείωση των επιπέδων του ινσουλινόμορφου αυξητικού παράγοντα (IGF-1) και μέσα από μια αλυσιδωτή αντίδραση οδηγεί στη μειωμένη δραστηριότητα μοριακών μονοπατιών, όπως του PI3K/Akt/mTOR, εντός του καρκινικού κυττάρου. Καθώς η λειτουργία αυτών των μοριακών μονοπατιών είναι να προάγουν όλα τα χαρακτηριστικά των καρκινικών κυττάρων όπως ο ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός τους, η αθανατοποίηση τους, η δυνατότητα τους να δώσουν μεταστάσεις  και άλλα, είναι προφανές πως η ελάττωση της διαθέσιμης γλυκόζης στο αίμα μπορεί να αποτρέψει την ανάπτυξη και την εξάπλωση του καρκίνου.

 

Η κετογονική διατροφή αντιπροσωπεύει μία δυναμική διατροφική παρέμβαση που μπορεί να εκμεταλλευτεί τις μεταβολικές διαφορές μεταξύ καρκινικών κυττάρων και φυσιολογικών κυττάρων, βελτιώνοντας τα θεραπευτικά αποτελέσματα και ενισχύοντας επιλεκτικά το μεταβολικό οξειδωτικό στρες στα καρκινικά κύτταρα οδηγώντας τα στο θάνατο

 

 

Κετογονική διατροφή : έχει πραγματικό όφελος κατά του καρκίνου;

    Επί του παρόντος, τα εργαστηριακά δεδομένα και αρκετές μικρές κλινικές μελέτες που έχουν ολοκληρωθεί και ακόμα περισσότερες που βρίσκονται σε εξέλιξη, υποστηρίζουν πως αυτή η διατροφική προσέγγιση έχει σημαντικό βοηθητικό ρόλο στην αντιμετώπιση του καρκίνου. Αυτό όμως, πριν απαντήσουμε καταφατικά, πρέπει να επιβεβαιωθεί και από μεγάλες, καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες. 

  

    Η εφαρμογή μιας κετογονικής διατροφής και η παραμονή σε μια κατάσταση διατροφικής κέτωσης έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός μεταβολικού περιβάλλοντος στο σώμα μας, αφιλόξενο για τα καρκινικά κύτταρα και ασύμβατο με την επιβίωση τους.

  Τα καρκινικά κύτταρα επωφελούνται από τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης και εξαρτώνται από τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης για να την αποκτήσουν. Τα υψηλά επίπεδα ινσουλίνης προκαλούν επίσης την αύξηση και άλλων ορμονών οι οποίες με τη σειρά τους δημιουργούν το κατάλληλο μεταβολικό περιβάλλον για την ανάπτυξη, τη διατήρηση και τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων.

    Η κετογονική διατροφή δίνει έμφαση στην κατανάλωση λιπαρών επειδή αυτά δεν έχουν σχεδόν καμία επίδραση στη γλυκόζη του αίματος και στα επίπεδα ινσουλίνης. Αντίθετα, τα σάκχαρα και τα άμυλα (τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες) αυξάνουν σημαντικά τη γλυκόζη του αίματος και της ινσουλίνης. Η πρωτεΐνη στη διατροφή θα αυξήσει και αυτή, αλλά σε μικρότερο βαθμό, τη γλυκόζη του αίματος.

 

  Η μειωμένη πρόσληψη υδατανθράκων και  πρωτεϊνών με ταυτόχρονη αύξηση της κατανάλωσης λίπους περιορίζει αποτελεσματικά το “ζαχαρούχο καύσιμο” που οδηγεί στην ανάπτυξη του καρκίνου

 

   Το ήπαρ (συκώτι) σε απάντηση σε αυτό τον περιορισμό δημιουργεί κετόνες από αποθηκευμένο ή διατροφικό λίπος για την παροχή ενέργειας που χρειάζεται το σώμα μας. Μόλις λοιπόν φτάσουμε στο στάδιο όπου η παροχή γλυκόζης είναι περιορισμένη και οι κετόνες είναι αυξημένες, η προσφορά “τροφής και ενέργειας”  για τα καρκινικά κύτταρα περιορίζεται στο ελάχιστο.

   Η κετονική διατροφή επομένως, φαίνεται να δρα σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο με τρόπο που, θεωρητικά και ερευνητικά τουλάχιστον, μπορεί να εξηγηθεί και να δικαιολογήσει τα αναμενόμενα θετικά αποτελέσματα.  Λείπουν όμως μεγάλες μελέτες σε κλινικό επίπεδο, δηλαδή εφαρμοσμένες σε καρκινοπαθείς, που θα καθορίσουν τελικά τόσο την αποτελεσματικότητα όσο και τον τρόπο εφαρμογής των διατροφικών θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Η κετογονική διατροφή είναι ένας ισχυρός ρυθμιστής των μεταβολικών διαταραχών του καρκινικού κυττάρου και, όταν εφαρμοστεί σωστά, μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική ως συμπληρωματική θεραπεία κατά του καρκίνου

 

Είναι ασφαλής η εφαρμογή της κετογονικής διατροφής στους καρκινοπαθείς;

    Οι περισσότερες μελέτες έδειξαν ότι η κετογονική διατροφή ήταν πολύ καλά ανεκτή με ελάχιστες παρενέργειες στους καρκινοπαθείς που την εφάρμοσαν.

    Από την άλλη όμως, είναι μια διατροφή που εάν δεν εφαρμοστεί σωστά οδηγεί συχνά σε απώλεια βάρους. Επίσης, πολλοί τύποι καρκίνου καθώς και η φαρμακευτική αγωγή που χορηγείται για την αντιμετώπιση του μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια βάρους. Ο συνδυασμός αυτός, μερικές φορές, μπορεί να μας δώσει αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που προσδοκούμε, προκαλώντας μεγάλη απώλεια σωματικού βάρους, αδυναμία και μειωμένη ανοχή στη φαρμακευτική αγωγή.

    Επομένως, συμπερασματικά φαίνεται πως είναι μια καλά ανεκτή και ασφαλής διατροφική θεραπευτική επιλογή μέσα όμως από τη σωστή επιλογή των ανθρώπων που θα την ακολουθήσουν και την κατάλληλη καθοδήγηση από έναν ογκολόγο και κλινικό διατροφολόγο 

Μπορεί η κετογονική διατροφή να επηρεάσει αρνητικά τον καρκίνο ;

     Η κετογονική διατροφή, καθαρά ως διατροφή και ως βοηθητική θεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου δεν θα επηρεάσει αρνητικά τον καρκίνο.

    Αυτό που κατά πάσα πιθανότητα θα επηρεάσει αρνητικά την εξέλιξη του καρκίνου θα είναι η απόφαση κάποιου να παραιτηθεί από την φαρμακευτική του αγωγή στη προσπάθεια να καταπολεμήσει τον καρκίνο εφαρμόζοντας ως βασική θεραπευτική αγωγή την κετογονική διατροφή ή οποιαδήποτε άλλη διατροφική μέθοδο. Ακόμα και στις πιο “θετικές” μελέτες, η διατροφή αυτή χρησιμοποιήθηκε βοηθητικά στη κλασσική φαρμακευτική, χειρουργική ή ακτινοθεραπευτική αντιμετώπιση της νόσου.

    Υπάρχουν βέβαια και ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε όλες τις διαθέσιμες φαρμακευτικές αγωγές, χωρίς πλέον θεραπευτικές επιλογές, στους οποίους θα μπορούσε να εφαρμοστεί η κετογονική διατροφή σαν βασική θεραπευτική προσπάθεια με ελάχιστες βέβαια πιθανότητες και εφόσον η κλινική τους κατάσταση το επιτρέπει.

1) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4215472/

2) https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/eci.12591

3) https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213231714000925

4) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5624453/

5) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3826507/

6) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4493566/

7) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6375425/

8) https://jevohealth.com/journal/vol3/iss1/6/

9) https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1528-1167.2008.01853.x

10) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5842847/

11) https://link.springer.com/article/10.1007/s12032-017-0991-5

12) https://nutritionandmetabolism.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12986-015-0009-2

13) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4002181/